Europese maatregelen in verband met migratie - EU monitor

EU monitor
Friday, September 20, 2019
calendar
Source: Europa Nu.
Boot met migranten
Bron: Copyright Frontex

In 2015 was er een relatief sterke stijging van het aantal asielzoekers dat naar Europa kwam. Zij kwamen met name via de Balkan en de Middellandse Zee. Het geweld in SyriŽ en LibiŽ wordt gezien als de oorzaak voor een toename van het aantal vluchtelingen in Europa in deze periode. De lidstaten maakten afspraken over de opvang en het versterken van de grensbewaking, maar er is nog altijd verdeeldheid over ťťn gezamenlijke aanpak voor de komst van deze migranten.

De Oost-Europese landen hadden moeite met de komst van asielzoekers om te gaan en sloten hun grenzen of vingen vluchtelingen onder slechte omstandigheden op. De vluchtelingenkampen in Zuid-Europese landen raakten overvol. Afspraken over de eerlijke verdeling van de vluchtelingen over de lidstaten werden niet nageleefd. Doordat lidstaten het niet eens kunnen worden over de aanpak van de massamigratie mondde de discussie uit in een patstelling. Er werd daarom ook wel gesproken van een 'vluchtelingencrisis'. In 2016 sloot de EU de 'Turkije-deal†i', met als doel om het aantal asielzoekers dat naar Europa komt terug te dringen.

Het aantal asielaanvragen in Europa is sinds 2015 bijna gehalveerd. Wel zijn er in Zuid-Europese landen als ItaliŽ en Griekenland nog altijd problemen bij de opvang van asielzoekers. De Europese Unie kijkt over de grenzen voor structurele oplossingen. Een van de kernpunten van de strategische agenda 2019-2024†i is het vormgeven van ťťn integraal Europees migratiebeleid.

1.

Migratieroutes naar Europa

Er zijn drie hoofdroutes waarlangs asielzoekers Europa bereiken, of Europa verder intrekken. Precieze aantallen zijn moeilijk te meten, de onderstaande cijfers van Frontex†i zijn daarom een benadering.

Route 1: westelijke Middellandse Zee (en land) migratieroute

Veel migranten die via deze route reizen, komen uit Noord- en Centraal-Afrikaanse landen die door oorlogen of armoede worden geteisterd. In 2018 bereiken via deze land- en zeeroutes ruim 57.000 migranten de Europese Unie. Deze route is populairder geworden, onder andere omdat door de vluchtelingendeal met Turkije de Oostelijke routes minder toegankelijk zijn.

Route 2: oostelijke Middellandse Zee migratieroute

Tussen 2015 en 2017 gingen de meeste Syrische, Afghaanse en Irakese vluchtelingen via Turkije en de oostelijke Middellandse Zee naar Europa. Vanuit Turkse kustplaatsen voeren migranten met slecht onderhouden (rubber)boten naar Griekse eilanden. Eenmaal aangekomen in Griekenland reisden zij via de 'Westelijke Balkanroute' vaak door naar West-Europese landen.

Het ging in 2015 om een kleine 900.000 migranten die via deze route de Europese Unie bereikten. In 2017 (ruim 42.000 personen) en 2018 (circa 56.500 personen) daalde dit aantal aanzienlijk als gevolg van de Turkije-deal.

Route 3: westelijke Balkan migratieroute

Met name migranten die in Griekenland aankwamen maakten gebruik van deze route om naar West-Europese landen te reizen. Migranten op deze route waren in 2018 vooral afkomstig uit Afghanistan, Pakistan en Iran. De aantallen migranten op deze route daalden sterk van boven de 130.000 in 2016 naar minder dan 6000 in 2018.

Hongarije heeft in 2015 hekken gebouwd bij de grens met ServiŽ en de grens met KroatiŽ, om migranten tegen te houden. Het aantal migranten dat via de parallelle route via AlbaniŽ, Montenegro en BosniŽ en Herzegovina reist nam daarmee toe.

Andere populaire routes zijn:

  • Centrale Middellandse Zee migratieroute

Sinds 2013 zijn honderdduizenden migranten aangekomen in ItaliŽ en Griekenland. Onder hen zijn veel EritreŽrs, Nigerianen en ook SyriŽrs. Sinds de zomer van 2017 is het aantal migranten dat deze route neemt sterk afgenomen, onder andere door het optreden van de Libische kustwacht. In 2018 registreerde Frontex er minder dan 24.000. Jaarlijks komen duizenden mensen om het leven tijdens deze gevaarlijke overtocht per boot.

  • Oostelijke migratieroute

Oostelijke EU-lidstaten delen een 6000 kilometer lange grens met landen als MoldaviŽ, OekraÔne, Rusland en Wit-Rusland. Controle van deze grenzen is niet eenvoudig. Deze grenzen zijn niet potdicht; vaak lopen de landsgrenzen door beboste gebieden. Misschien is het daarom ook wel de minst populaire migratieroute; in 2016 waren er minder dan 1500 geregistreerde migranten. Vooral veel Afghanen en Vietnamezen bereiken de EU via deze route. Een deel van de mensen die deze grens overstak was echter geen vluchteling, maar probeerde goederen de grens over te smokkelen.

2.

Opvang en verdelen vluchtelingen

Europese steun bij opvang

Op 15 maart 2016 stemde de Raad Algemene Zaken in met een mechanisme voor noodhulp voor de landen met de meeste vluchtelingen, zoals Griekenland. Met het mechanisme kan de EU de lidstaten helpen om te voorzien in de humanitaire behoeften, zoals water, onderdak en voedsel.

Herverdelingsvraagstuk

Naast het aanbieden van materiŽle steun werden er ook afspraken gemaakt om migranten eerlijk te verdelen over de lidstaten. Omdat Griekenland en ItaliŽ een relatief hoog aantal asielzoekers hadden vergeleken met andere EU-landen, is afgesproken om ongeveer 120.000 vluchtelingen die in Griekenland en ItaliŽ verbleven in de andere lidstaten onder te brengen.

De Visegrad-groep†i was erg kritisch over deze 'solidariteitsmaatregelen' en stemde tegen de verplichte herverdeling. Deze groep landen wilde niet meewerken aan het plan, maar moet dat vanwege het verplichtende karakter wel. Slowakije en Hongarije stapten daarop naar het Hof van Justitie van de Europese Unie†i (zaak C-643/15)

Op haar beurt startte de Europese Commissie in juni 2017 een inbreukprocedure†i tegen Hongarije, Polen en TsjechiŽ omdat ze niet meewerkten aan gemaakte afspraken. In december 2017 daagde de Europese Commissie deze drie lidstaten voor het Europese Hof van Justitie.

Uit rapportages blijkt dat de herverdeling zeer traag verloopt. In totaal waren er begin 2018 in de hele EU pas ongeveer 34.000 migranten overgenomen. Ook Nederland blijft achter - begin 2017 had Nederland pas 1500 van de geplande 7000 migranten overgenomen.

In april 2017 stelde de Europese Commissie het aantal vluchtelingen dat lidstaten vanuit ItaliŽ en Griekenland moet overnemen naar beneden bij. In totaal komen maar 33.000 in plaats van 160.000 vluchtelingen in aanmerking voor een herplaatsing.

Nieuwe oplossingen

Op 28 en 29 juni 2018 werd een extra Europese top georganiseerd over migratie. Er moeten binnen de EU centrale opvangcentra komen, waar binnen 72 uur besloten wordt of iemand om economische of politieke redenen zijn of haar land verlaten heeft. De immigranten uit de laatste categorie zullen dan eerlijk over de lidstaten worden verspreid. Zowel het plaatsen van de opvangcentra als het opnemen van migranten zal gebeuren op vrijwillige basis. Er was nog niet veel enthousiasme onder regeringsleiders over het faciliteren van de centra. Op 24 juli 2018 kwam de Europese Commissie met een voorstel om EU-landen 6000 euro per opgenomen migrant te geven.

Onderlinge afspraken

Naast de officiŽle akkoorden maken Europese landen onderling ook afspraken over de opvang van vluchtelingen. Zo heeft Duitsland in augustus 2018 deals gesloten met Spanje en Griekenland om migranten die via die landen Europa zijn binnengekomen op te vangen. Ook andere landen hebben vergelijkbare afspraken gemaakt, vaak op kleinere schaal.

3.

Asielprocedures

De vernieuwing van Europese asielprocedures is al jarenlang een patstelling. Al op 6 april 2016 presenteerde de Europese commissie een mededeling†i waarin een grondige hervorming van het Europese asielsysteem werd voorgesteld.

In het document hierboven worden verschillende opties genoemd, zoals een coŲrdinerende rol voor het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken†i (EASO) of een aanpassing van de Dublinverordening†i. Daarnaast deed de Commissie voorstellen voor een efficiŽntere afhandeling van asielverzoeken en het verbeteren van legale mogelijkheden om de EU binnen te komen.

In september 2018 kwam de Commissie met een aantal voorstellen om asielaanvragen sneller te kunnen verwerken. Zo wil de Commissie asielprocedures harmoniseren en moeten teams van een nieuw op te richten Europees asielagentschap de lidstaten bijstaan in het afwikkelen van de gehele asielprocedure. De lidstaten konden opnieuw niet tot een akkoord komen. De patstelling bleef. De Commissie wil op het gebied van asielprocedures en de Dublinverordening tijdelijke maatregelen nemen, totdat de lidstaten een definitieve oplossing hebben gevonden.

De Commissie wil ook uitzettingsprocedures beter regelen. Migranten wiens asielaanvraag is afgewezen moeten sneller en gemakkelijker kunnen worden uitgezet. Om dat te faciliteren wil de Commissie extra centra aan de grenzen van Europa inrichten. De Commissie wil vrijwillige terugkeer bevorderen door het aanbieden van financiŽle en praktische hulp.

Legale migratie

Met het vertragen van de hervorming van het asielbeleid in 2018 sneuvelden ook de plannen die de legale mogelijkheden om de EU binnen te komen efficiŽnter moesten maken. De Commissie besloot daarom in september 2018 een apart voorstel te doen om legale migratie te versterken. De kern van het voorstel draait om het aannemen van eerder gedane voorstellen voor een blauwe kaart voor hooggekwalificeerd personeel, en versterking van de samenwerking met derde landen om procedures aldaar beter te laten verlopen.

4.

Bewaking buitengrenzen

Maritieme operaties

De Europese Unie heeft een aantal opvolgende missies in de Middellandse Zee opgezet om boten met migranten te onderscheppen en hulp te verlenen. Gaandeweg is de nadruk in die missies steeds meer komen te liggen op grensbewaking en de aanpak van mensensmokkel. Alle EU-lidstaten dragen bij aan deze missies. ItaliŽ werkt hierbij ook nauw samen met de Libische kustwacht.

Europese grens- en kustwachtagentschap

Sinds 2016 bestaat er een Europese grens- en kustwacht, Frontex†i. In september 2018 stelde de Commissie voor om de Europese grenswacht de bevoegdheid te geven om, onder het gezag van de lidstaat waar ze aan werk zijn, langs de grens identiteitscontroles uit te voeren, personen te onderscheppen en toegang aan de buitengrenzen toe te staan of te weigeren.

Grensbewakingssysteem

Met het toenemen van het aantal migranten dat de oversteek waagde nam ook het aantal rampen met boten toe. Daarom is in 2013 een nieuw EU-grensbewakings≠systeem, Eurosur†i opgezet. Dit systeem verschaft de lidstaten en Frontex 'real-time' informatie over wat er aan de grenzen gebeurt en moet zorgen voor een betere bewaking van de Europese grenzen. Dit stelt grenspatrouilles in staat sneller te hulp te komen wanneer schepen vol migranten in de problemen zijn. Daarnaast is het voor migranten moeilijker geworden om ongemerkt de EU binnen te komen.

In 2020 moet er een permanent korps van 10.000 operationele grenswachten komen. Het agentschap moet over voorzienbare en passende middelen kunnen beschikken en een beroep kunnen doen op hun eigen personeel en uitrusting. Tevens wil de Commissie dat het agentschap meer samenwerkt met niet EU-landen, waarbij het ook medewerkers kan uitzenden buiten de EU. De lidstaten werden het in februari 2019 eens over deze voorstellen. Veel EU-landen blijven kritisch, met name over de hoge kosten ervan.

Aanpak mensensmokkel

Veel migranten betalen smokkelaars om ze over de grens te krijgen. In juli 2017 besloot de Raad om een reisverbod in te stellen tegen mensensmokkelaars en hun Europese banktegoeden te bevriezen. Daarnaast werd besloten om de export van materialen die kunnen worden gebruikt bij de mensensmokkel te beperken.

5.

Afspraken met derde landen

De Europese Unie zet steeds meer in op opvang in de regio en het verwerken van asielaanvragen buiten de Europese Unie.

Migratie is een belangrijk onderdeel geworden van de relatie tussen de EU en Afrika. In juni 2016 stelde de Europese Commissie voor om met zogeheten 'partnerschappen-op-maat' te gaan werken. Landen die meewerken kunnen extra geld en handelsvoordelen krijgen, voor landen die juist niet meewerken kunnen er sancties volgen. Het visabeleid kan worden aangescherpt, of de samenwerking op landbouwgebied zou kunnen worden opgezegd. De Europese Raad†i ging diezelfde maand akkoord met die afspraken.

De Commissie deed in 2018 een voorstel om het investeren in Afrika door landen en de private sector te vergemakkelijken, om zo de economische groei van in Afrika te ondersteunen.

Samenwerking met Turkije

Turkije vangt miljoenen vluchtelingen op. De Turkse voorzieningen en opvangkampen worden door velen als slecht beschouwd. Om migranten te ontmoedigen de oversteek van Turkije naar Griekse eilanden te maken, maakten de Europese Unie en Turkije in maart 2016 afspraken, ook wel de 'Turkije-deal' genoemd. De Nederlandse EuroparlementariŽr Kati Piri†i onderhandelde namens het Europees Parlement met Turkije over de vluchtelingendeal. De deal kon rekenen op veel kritiek, niet op de laatste plaats van de Turkije-rapporteur zelf.

Meer informatie over de samenwerking met Turkije

Samenwerking met LibiŽ

LibiŽ krijgt financiŽle steun voor wederopbouw en humanitaire hulp. De Raad Buitenlandse Zaken†i besloot eind mei 2016 om de missie in LibiŽ (EU-missie Sophia) te verlengen en om de Libische kust- en grenswacht beter te trainen en te ondersteunen. In april 2019 werd de missie echter onder druk van ItaliŽ stopgezet. ItaliŽ wil dat andere Europese landen meer migranten opvangen.

In februari 2017 namen de Europese leiders een tienpuntenplan aan om migratie vanuit LibiŽ terug te dringen, bekend als de Verklaring van Malta†i. Bestaande steun werd uitgebreid. Daarnaast heeft de EU als doel de politieke stabiliteit in LibiŽ te herstellen. Samen met de Verenigde Naties†i, de Arabische Liga en de Afrikaanse Unie wil de EU bemiddelen tussen de strijdende partijen.

Ontschepingsplatforms

In een poging de druk op met name ItaliŽ te verlichten stelden de Europese regeringsleiders in 2018 voor om zogenaamde 'ontschepingsplatforms' in Noord-Afrika plaatsen om Afrikanen die gered zijn gedurende oversteek terug te sturen. Hoe deze platforms er precies uit zullen komen te zien is nog onduidelijk. VN-organisaties UNHCR†i en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) zullen waarschijnlijk een rol gaan spelen in het herplaatsen van de vluchtelingen vanaf deze platforms. De Noord-Afrikaanse landen hebben in eerste instantie afwijzend gereageerd.

Afspraken met Sub-Sahara Afrika

In april 2016 maakte de toenmalige minister Koenders†i namens de EU afspraken met Mali, Ghana en Ivoorkust over de aanpak van migratie. De EU en haar lidstaten zullen met de West-Afrikaanse landen samenwerken om de grensbewaking te verbeteren, mensensmokkel te bestrijden en de terugkeer van migranten zonder geldige asielaanvraag te versnellen, om het aantal asielzoekers in de EU af te laten nemen.

6.

Nationale maatregelen vluchtelingencrisis

Invoering grenscontroles

Als reactie op de stijging van het aantal asielzoekers in Europa stelden landen als Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Noorwegen en Denemarken tijdelijk grenscontroles in.

Het merendeel van de lidstaten van de Europese Unie is aangesloten bij het Verdrag van Schengen†i, dat juist gericht is op het opheffen van de binnengrenzen. De verschillende nationale maatregelen en het gebrek aan onderlinge afstemming over dergelijke maatregelen leidden tot veel onenigheid binnen de Europese Unie. De Europese Commissie stelde eind 2015 dat de maatregelen waren toegestaan, mits ze tijdelijk van aard zouden zijn, en alleen in uitzonderlijke situaties.

Zweden beŽindigde de controles begin mei 2017. De Europese Commissie gaf in mei 2017 aan dat de controles moeten worden afgebouwd. In september 2017 werd besloten dat de tijdelijke grenscontroles tot 12 mei 2018 verlengd mochten worden. Er zijn echter nog steeds lidstaten die aan de grens controleren.

Bouw van hekken

Het grote aantal asielaanvragen in de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat sommige landen weer hekken bij hun grenzen hebben gebouwd. Dit was met name het geval in Hongarije, KroatiŽ, ServiŽ, Noord-MacedoniŽ en Slowakije.

Aanscherpen wetgeving

Verschillende EU-landen scherpen hun asielwetgeving aan om het land voor vluchtelingen onaantrekkelijker te maken. In Denemarken is op 26 januari 2016 door de centrumrechtse minderheidsregering een pakket maatregelen aangenomen, waarbij vluchtelingen bezittingen boven een waarde van 10.000 Deense kronen (1335 euro) moeten afstaan om hun onderhoud mede van te kunnen bekostigen. Verder wordt gezinshereniging pas toegestaan na drie in plaats van ťťn jaar.

Alhoewel de Europese Commissie en internationale mensenrechtenorganisaties fel hebben geprotesteerd, is Denemarken niet het eerste land dat tot dit soort maatregelen overgaat. Ook enkele Zuid-Duitse deelstaten laten vluchtelingen meebetalen aan hun verblijf. In Zwitserland mogen vluchtelingen bij aankomst in een asielzoekerscentrum hoogstens 1000 frank eigen geld behouden.

7.

Terminologie rondom vluchtelingencrisis

De termen 'migrant,' 'asielzoeker' en 'vluchteling' worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen strikt genomen niet hetzelfde. Volgens het VN Vluchtelingenverdrag is een vluchteling iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht, vanwege gegronde vrees voor vervolging. Een asielzoeker is iemand die asiel heeft aangevraagd, maar wacht op een beslissing op zijn of haar aanvraag. Migranten zijn mensen die naar een ander land verhuizen, om allerlei mogelijke redenen.

Wanneer zowel de Commissie als de lidstaten over de migratie spreken, wordt er duidelijk onderscheid gemaakt tussen politieke vluchtelingen en economische migranten. De eerste groep betreft vluchtelingen die vluchten voor bijvoorbeeld oorlog, uit landen als SyriŽ. Economische migranten komen vaak uit Oost-Europese of Balkan-landen en zijn op zoek naar werk.

Onder de nieuwe regels worden de economische migranten zo snel mogelijk teruggestuurd naar het land van herkomst. Er zijn verschillende maatregelen afgekondigd die deze economische migranten moeten afschrikken.

8.

Meer informatie

Europa Nu

Andere websites