Food safety policy - EU monitor

EU monitor
Monday, October 14, 2019
calendar

Food safety policy

Source: Europa Nu.
Pallets met groente en fruit
Bron: © European Union, 2017

De landbouw- en voedselsector in Europa is van groot belang voor de Europese economie. Zo is de Europese Unie i de tweede exporteur van landbouwproducten ter wereld. Voor een onbelemmerde interne markt i is het belangrijk dat de gezondheids-, milieu-, en dierenwelzijnsnormen voor voedsel in alle Europese lidstaten gelijk zijn.

Op Europees niveau bestaat daarom een systeem van normering en etikettering van voedselproducten om de voedselveiligheid, het welzijn van dieren en het milieu te beschermen. De Algemene Levensmiddelen Verordening uit 2002 omvat de basisprincipes voor voedselveiligheid en voorzag ook in de oprichting van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid i (EFSA). Dit agentschap geeft onafhankelijk advies en beoordeelt risico's voor de Europese voedselketen.

1.

Staand beleid

Budget

De EU beschikt voor de periode 2014-2020 over een budget van ruim 1,89 miljard euro voor het voedselveiligheidsbeleid.

Algemene Levensmiddelen Verordening

Begin 2002 kwam de EU met de Algemene Levensmiddelen Verordening (178/2002). Met deze verordening werd regelgeving van kracht die er voor zorgde dat de voedselveiligheid 'van boer tot bord' werd nagestreefd. Zo moeten sindsdien de productie, distributie en verkoop van levensmiddelen en diervoeders volledig traceerbaar zijn, zodat producten in geval van gezondheidsgevaar snel en volledig uit de handel kunnen worden genomen en kan worden gezien waar producten vandaan kwamen en heen zijn gegaan. Daarnaast stelt de verordening eisen aan productiemethoden en verpakkingen.

Op verzoek van een Europees burgerinitiatief i zal de Algemene Levensmiddelen Verordening worden herzien. In april 2019 stemde het Europees Parlement in met het voorstel tot wijziging van enkele onderdelen in de verordening. Het doel is dat er hiermee meer transparantie komt over de manier waarop de EU producten in de voedselketen beoordeelt. Ook zal de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid meer verantwoording moeten afleggen over de studies waarop beslissingen worden gebaseerd.

Voedselveiligheid vs. volksgezondheid

Sinds de Algemene Levensmiddelen Verordening speelt de Europese Commissie een grote rol in de aanpak van grensoverschrijdende epidemieën als de gekkekoeienziekte, de varkenspest, de vogelgriep en schandalen rond dioxine en paardenvlees. Door deze crises werd het vertrouwen van de consument in de veiligheid van levensmiddelen aangetast. De Europese Unie probeert dit vertrouwen door strenge eisen rondom de voedselveiligheid te herstellen.

Volgens de Europese Commissie heeft wantrouwen onder de consumenten veel gevolgen voor de handel in Europa. Daarom is er een kenniscentrum opgericht dat de voedselkwaliteit in de EU moet bevorderen en voedselfraude harder moet bestrijden. Dit netwerk van deskundigen verzamelt wetenschappelijke kennis en houdt toezicht op de markt. Ook komt er een systeem om wantoestanden in een of meerdere lidstaten vroeg te detecteren. In maart 2018 is dit kenniscentrum gelanceerd in Straatsburg als onderdeel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek i.

Bij een nieuwe uitbraak van een ziekte wordt onmiddellijk een Europees standaardpakket aan regels en controles uitgevoerd. Het gaat om strenge controles in de nabije omgeving van de uitbraak, transportverboden en de beperkte vernietiging van dieren.

Voedselnormen

De Europese Unie grijpt niet alleen in bij crises. De EU krijgt ook steeds meer invloed op de formulering van voedselnormen. Zo zorgt de EU voor regelgeving op het gebied van genetisch gemodificeerde producten i, verpakkingsvoorschriften, diervoeders en toevoegingen als kleur- en smaakstoffen.

De algemene principes van voedselveiligheid zijn vastgelegd in de hierboven besproken verordening uit 2002, die ook bekend staat als de algemene levensmiddelenwet. Naast eisen over productiemethoden en verpakkingen, wordt in deze wet vooral de nadruk gelegd op diervoeder, omdat besmet diervoeder een belangrijke rol speelde in veel voedselschandalen van de jaren negentig. De Commissie controleert of de EU-wetgeving goed in de lidstaten wordt nageleefd. Dit laatste gebeurt op basis van verslagen van de lidstaten en het uitvoeren van inspecties.

'Nieuw' voedsel

Een andere belangrijke kwestie binnen het terrein voedselveiligheid betreft het zogenaamde 'nieuwe voedsel'. Dit zijn voedingsmiddelen die nog niet op de markt waren vóór 15 mei 1997, toen de eerste wetgeving over nieuw voedsel werd geïntroduceerd. De Nieuwe Voedsel Verordening (2015/2283) regelt de toelating van deze nieuwe voedingsmiddelen.

Het Europees Agentschap voor Voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt de risico's van genetisch gemodificeerde organismen. Om het vertrouwen van consumenten in voedselveiligheid te verhogen na alle ophef over de onkruidverdelger glyfosaat, kondigde de Europese Commissie in april 2018 aan EFSA studies openbaar te gaan maken. Studies over bijvoorbeeld de toelating van pesticiden door de EFSA worden voortaan vrij toegankelijk, evenals het onderliggende onderzoeksmateriaal van fabrikanten.

Informatie over de samenstelling en kwaliteit van levensmiddelen

Er wordt niet alleen gewerkt aan veiliger voedsel; de EU heeft ook regels opgesteld over de etikettering van levensmiddelen. Consumenten hebben het recht te weten wat ze kopen en zij kunnen daardoor bijvoorbeeld beter ingrediënten herkennen waarvoor zij allergisch zijn. Daarnaast heeft de EU regelgeving opgezet die producenten verplicht informatie over het gehalte zout, suiker, vet en andere dikmakers in een product op te nemen op de verpakking.

Verpakkingsmaterialen

In december 2006 lanceerde de Europese Commissie het Communautair referentielaboratorium (CRL). Het CRL is een netwerk van nationale laboratoria dat onderzoekt welke invloed verpakkingsmaterialen op voedsel hebben. De onderzoeksresultaten kunnen worden gebruikt bij het opstellen van wetgeving voor verpakkingsmaterialen.

Advisering

Alle besluiten die de EU op dit beleidsterrein neemt zijn gebaseerd op wetenschappelijk advies. Hierbij speelt de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) i in Parma een belangrijke rol. Deze instantie verstrekt de Europese Commissie wetenschappelijk advies. De adviezen worden ook gepubliceerd, zodat de burgers ze kunnen raadplegen.

Lees meer

Bron

Taal

Soort informatie

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

2.

Mijlpalen

De basis voor het huidige beleid van voedselveiligheid ligt in het Gemeenschappelijk landbouwbeleid i (GLB). In het begin (1962) werd bij dit Gemeenschappelijk landbouwbeleid vooral belang gehecht aan de zelfvoorzienendheid: dat Europa genoeg voedsel produceerde voor de eigen burgers. De Europese Eenheidsakte i van 1986 besteedde voor het eerst aandacht aan de belangen van de consument. Daardoor kon de Commissie maatregelen voorstellen gericht op het beschermen van consumenten.

Crises in verband met de voedselveiligheid lieten in de jaren negentig de beperkingen zien van het beleid voor consumentenbescherming en voedselveiligheid. Niet alleen zorgde de reeks voedselcrises voor schadelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid, ook werd het vertrouwen van de Europese consument aangetast. Dit had daardoor ook negatieve (economische) gevolgen voor de Europese landbouwsector.

Om het debat over de bestaande wetgeving aan te wakkeren en een eerste aanzet te geven tot een verbetering van de voedselveiligheid in de EU, publiceerde de Europese Commissie in 1997 een groenboek over de algemene principes van voedselregels in de Europese Unie. De hervorming van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid eind vorige eeuw maakte het vervolgens mogelijk meer prioriteit te geven aan voedselveiligheid en -kwaliteit.

In 2000 kondigde de Europese Commissie aan regelgeving te ontwikkelen voor de gehele voedselketen: 'van boer tot bord'. Ook werd de noodzaak benadrukt om burgers duidelijke en precieze informatie te leveren over de kwaliteit, mogelijke risico's en samenstelling van voedsel.

De Europese Levensmiddelen Verordening voorzag ook in de oprichting van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid i (EFSA) en heeft daarnaast geleid tot het opzetten van het Permanente Comité voor de Voedselketen en de Diergezondheid. Beide instanties voorzien de Europese Commissie van wetenschappelijk advies over de voedselveiligheid, zodat de Commissie haar besluiten mede op basis daarvan kan nemen. De adviezen worden ook gepubliceerd, zodat burgers ze kunnen raadplegen.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad i en het Europees Parlement i een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure i.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Gezondheid en voedselveiligheid i

Parlementaire Commissie EP

Commissie Milieu, volksgezondheid en voedselveiligheid i

Nederlands lid parlementaire commissie

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken i

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Carola Schouten i (ChristenUnie), minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Invloed nationale parlementen

Het Nederlandse parlement heeft ook een rol in de totstandkoming van Europees beleid. Dat kan formeel op twee manieren. Ten eerste controleert de Staten-Generaal de minister of staatssecretaris die naar de Raad van de Europese Unie gaat om over het onderwerp te praten. Daarnaast kunnen nationale parlementen van de lidstaten binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden i.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) - Tweede Kamer i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) i

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Gezondheid en Voedselkwaliteit (SANTE) i

Agentschap

Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid i

Agentschap

Uitvoerend Agentschap voor het volksgezondheidsprogramma i

Dienstverlening

Europees Consumenten Centrum

4.

Juridisch kader

Voedselveiligheid is in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU) i niet als apart beleidsterrein opgenomen, maar (zeer) indirect wel genoemd in een paar artikelen

  • volksgezondheid: derde deel VwEU titel XIV (art. 168 lid 4)
  • consumentenrechten: derde deel VwEU titel XV (art. 169)
  • beperking interne markt: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 art. 114 i

5.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht