Competition policy - EU monitor

EU monitor
Monday, September 23, 2019
calendar

Competition policy

Source: Europa Nu.
Mededinging logo

Open concurrentie (mededinging) is een belangrijke voorwaarde voor een vrije Europese handel en het totstandbrengen en goed laten functioneren van de Europese interne markt i. De Europese Unie i zorgt voor regels die de concurrentie bevorderen, om zo een goede prijs-kwaliteitverhouding voor de consument te garanderen en technologische innovatie te stimuleren.

De Europese Commissie heeft de bevoegdheid op te treden bij concurrentievervalsing, bijvoorbeeld bij prijsafspraken tussen bedrijven. De Commissie kijkt ook of grote bedrijven geen misbruik maken van hun sterke positie. Zo startte de Commissie onderzoeken naar bedrijven als Microsoft en Google. De Commissie deelt jaarlijks voor honderden miljoenen euro's aan boetes uit. Om te voorkomen dat binnen een sector bedrijven te groot worden en zo alle concurrentie wegdrukken moeten grote fusies ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Commissie. De Commissie mag en kan fusies blokkeren.

Staatssteun is in principe verboden omdat het de bedrijven die de steun ontvangen een oneerlijk voordeel geeft ten opzichte van concurrenten. Er zijn uitzonderingen mogelijk voor projecten die van maatschappelijk belang zijn. Voorbeelden hiervan zijn subsidies voor culturele instellingen, cruciale banken of de ontwikkeling van achtergebleven regio's.

1.

Staand beleid

Budget

Op de begroting van 2019 is 113,7 miljoen euro vrijgemaakt voor het mededingingsbeleid.

Bevoegdheden

Met het wegvallen van de binnengrenzen ontstond een open markt die alle lidstaten van de Europese Unie i bestrijkt. Alle bedrijven op deze markt moeten op gelijke voorwaarden kunnen concurreren. Dat betekent dat elk bedrijf een gelijke kans moet hebben op een aandeel in deze markt. Daarom heeft de Europese Commissie uitgebreide en exclusieve bevoegdheden gekregen om op te treden tegen concurrentievervalsing.

De Europese Commissie kan alleen ingrijpen op de interne markt als de handel tussen de lidstaten (intracommunautaire handel) ongunstig wordt beïnvloed. In alle andere gevallen zijn de mededingingsregels van de betreffende lidstaat van toepassing. De Europese Commissie en het Hof van Justitie leggen het begrip intracommunautaire handel in de praktijk echter vaak ruim uit.

De bevoegdheden van de Europese Commissie omvatten het bestrijden van oneerlijke concurrentie in de vorm van

  • misbruik maken van marktpositie
  • geheime prijsafspraken tussen bedrijven (kartelvorming)
  • het beoordelen van fusies en overnames
  • het goed- of afkeuren van staatssteun.

Marktpositie

Digitale technologiebedrijven als Google, Facebook, Amazon en Apple hebben zo'n sterke marktpositie dat het risico van misbruik hiervan groot is. Bijvoorbeeld door hun positie te gebruiken om concurrentie minder kans te geven. Vooral Google heeft om deze reden al diverse malen een miljardenboete gekregen van de EU.

Kartelvorming

Bedrijven maken soms onderling afspraken over hun prijzen om de marktwerking te beïnvloeden en zo maximale winst te behalen. Hierdoor krijgen deze bedrijven een monopoliepositie. Bij een monopoliepositie wordt een product of dienst maar door één aanbieder (of samenwerkende groep van aanbieders) aangeboden. De prijs wordt dan dus niet bepaald door de markt, maar alleen door deze aanbieder. Dit is verboden, omdat consumenten vaak een hogere prijs betalen voor de producten van bedrijven die aan een kartel deelnemen dan voor dezelfde producten bij een eerlijke marktwerking.

De Europese Commissie kan boetes opleggen aan ondernemingen die deelnemen in een kartel. Dit kan oplopen tot 10 procent van de wereldwijde omzet van de onderneming. Geïnde boetes worden toegevoegd aan het budget van de Europese Commissie, waardoor het bedrag dat de lidstaten moeten bijdragen, kleiner wordt. Kartelbeslissingen van de Commissie kunnen worden aangevochten bij het Gerecht van eerste aanleg i, en vervolgens bij het Europese Hof van Justitie i.

Particulieren of bedrijven die benadeeld menen te zijn door een verboden kartel, kunnen zich wenden tot nationale rechtbanken en daar een schadevergoeding eisen.

Klokkenluiders

De Europese Commissie wil dat oneerlijke prijsafspraken en kartels gerapporteerd worden. De Commissie moedigt dat aan door:

  • 1) 
    bedrijven die deelnemen aan een kartel, maar zichzelf 'aangeven' bij de Europese Commissie, kunnen worden vrijgesteld van boetes als zij de Commissie voorzien van essentiële informatie. Bedrijven die volgen kunnen korting krijgen op de boete.
  • 2) 
    individuen die een kartel aan willen geven kunnen direct contact zoeken met de Commissie of gebruik maken van een speciaal, goed beveiligd, formulier voor klokkenluiders die anoniem melding willen maken van een kartel.

Fusies en overnames

Als grote bedrijven fuseren (samengaan) of bij de overname van één groot bedrijf door een ander groot bedrijf, kan een partij ontstaan die een te sterke positie op de markt of zelfs een monopolie heeft. Hiermee komt een gezonde concurrentie in gevaar. De Europese Commissie kan in een dergelijk geval waarborgen eisen om een te machtige positie te voorkomen. Zo kan het gefuseerde bedrijf gedwongen worden om bepaalde activiteiten af te stoten.

De Europese Commissie onderzoekt een fusie wanneer er door deze fusie een bedrijf ontstaat met een wereldwijde of Europese jaaromzet die een bepaalde drempel overschrijdt. Wanneer deze drempel niet wordt overschreden, dan zijn de nationale mededingingsautoriteiten verantwoordelijk voor het oordeel over de fusie. Onderling kunnen de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten ook fusieonderzoeken aan elkaar doorverwijzen wanneer zij van oordeel zijn dat de andere partij daar beter over kan oordelen.

Dit betekent dat niet-Europese bedrijven met de Commissie te maken kunnen krijgen wanneer zij willen fuseren. Indien die bedrijven in hun sector een significant marktaandeel in de Europese Unie kan de Commissie fusies en overnames blokkeren. De EU is hier niet uniek in, ook de Amerikaanse mededingingsautoriteit kijkt bij grote buitenlandse fusies mee.

De Europese Unie blokkeert fusies of overnames zelden. Van de paar honderd onderzochte fusies en overnames per jaar mogen verreweg de meeste doorgang vinden. In enkele tientallen gevallen worden er extra eisen gesteld. Gemiddeld één keer per jaar blokkeert de Commissie een fusie of overname. Een geblokkeerde fusie die veel aandacht heeft gekregen was die tussen de treinbouwers Alstom en Siemens in 2019.

Staatssteun

Staatssteun kan de marktwerking ernstig verstoren: een bedrijf uit eigen land zou door overheidssteun een opdracht goedkoper kunnen uitvoeren dan een buitenlandse concurrent. De Europese Commissie moet daarom goedkeuring verlenen als een bedrijf staatssteun krijgt. Een bedrijf kan profiteren van overheidssubsidies. Hoewel staatssteun in principe verboden is, zijn er ook uitzonderingen vastgelegd. Zo kan het zijn dat overheidssubsidies nodig zijn om de economie te stabiliseren (bijvoorbeeld bij een economische crisis). In bepaalde situaties is staatssteun dus toegestaan zolang deze geen 'gevaar' oplevert voor de principes van de interne markt.

Bij banken die in de problemen geraken geldt dat steun onder strenge voorwaarden is toegestaan. Overheden proberen in die gevallen te voorkomen dat ze op een later moment alsnog moeten betalen in het kader van de garantiestelsels voor het compenseren van rekeninghouders.

In mei 2017 heeft de Commissie besloten enkele terreinen waarop staatssteun voorheen verboden was, vrij te stellen. Het gaat hierbij om overheidssteun aan culturele en sportieve instellingen, aan afgelegen economische regio's en aan belangrijke infrastructurele projecten, zoals zee- en binnenhavens en regionale vliegvelden. Door staatssteun op deze terreinen toe te staan, hoopt de EU de bureaucratische rompslomp bij de lidstaten weg te kunnen nemen en grote bedrijven die de concurrentie op de Europese interne markt ondermijnen, te kunnen aanpakken.

In juni 2017 besloot de Europese Commissie om luchtvaartmaatschappijen uit de EU-lidstaten extra te beschermen. De aanleiding was dat landen buiten de EU staatssteun gaven aan hun eigen luchtvaartmaatschappijen. Zulke maatschappijen kunnen sindsdien op sancties rekenen.

Samenwerking over EU-grenzen heen

Hoewel de regels van het concurrentiebeleid betrekking hebben op intracommunautaire handel (tussen de lidstaten), worden deze ook toegepast in gevallen waarbij bedrijven van buiten de Europese Unie betrokken zijn.

De Commissie werkt samen met mededingingsautoriteiten in vele landen buiten de Europese Unie. Deze samenwerking kan zijn gebaseerd op afspraken met die landen over alleen mededingingszaken; in andere gevallen kunnen de afspraken deel uitmaken van bredere algemene afspraken, zoals bijvoorbeeld vrijhandelsovereenkomsten. Zo werd in 2011 een intentieovereenkomst gesloten met Rusland, en in 2013 met India over samenwerking tussen mededingingsautoriteiten.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad i en het Europees Parlement i een rol. Besluitvorming over verstoring van de interne markt verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure i.

Voor het uitwerken van de regels voor staatssteun geldt dat de Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen i, na raadpleging i van het Europees Parlement. Voor het uitwerken van de regels voor ondernemingen geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen i, na raadpleging i van het Europees Parlement.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Mededinging i

Parlementaire Commissie EP

parlementaire commissie Interne markt en Consumentenbescherming i

Nederlands lid Commissie EP

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Concurrentievermogen: interne markt, industrie en onderzoek

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Eric Wiebes i (VVD), minister van Economische Zaken en Klimaat

Mona Keijzer i (CDA), staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat

Invloed nationale parlementen

Het Nederlandse parlement heeft ook een rol in de totstandkoming van Europees beleid. Dat kan formeel op twee manieren. Ten eerste controleert de Staten-Generaal de minister of staatssecretaris die naar de Raad van de Europese Unie gaat om over het onderwerp te praten. Daarnaast kunnen nationale parlementen van de lidstaten binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden i, vanuit het zogenoemde subsidiariteitsbeginsel i.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Economische Zaken (EZ) - Tweede Kamer i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Economische Zaken (EZ) i

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

DG Concurrentie i

3.

Juridisch kader

Het concurrentiebeleid vindt zijn basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU) i.

  • mededinging: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 1 eerste afdeling (artikelen 101 t/m 106)
  • overheidssteun: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 1 tweede afdeling (artikelen 107 t/m 109)
  • marktverstorende regels: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 (artikel 116 i)

4.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht