Environmental policy - EU monitor

EU monitor
Friday, September 20, 2019
calendar

Environmental policy

Source: Europa Nu.
Fabriek

Het milieubeleid van de Europese Unie†i richt zich op bescherming en verbetering van de leefomgeving. Onderdelen van het milieubeleid zijn bijvoorbeeld bedreigde diersoorten beschermen, de kwaliteit van drinkwater waarborgen en de negatieve effecten van schadelijke chemicaliŽn verminderen. Ook klimaatverandering†i heeft gevolgen voor het milieu. De EU heeft verschillende initiatieven†i genomen om klimaatverandering tegen te gaan.

De EU en de lidstaten hebben een gedeelde bevoegdheid†i op het gebied van milieubeleid. Dat betekent dat lidstaten wetten mogen maken met betrekking tot milieu, maar alleen als de EU zelf geen soortgelijke maatregelen treft. De EU en de lidstaten vullen elkaar dus aan op dit terrein. Daarnaast zijn er milieudoelen en -maatregelen vastgelegd in internationale verdragen van de Verenigde Naties†i, zoals de Rio Verklaring.

Voor de periode 2012-2020 heeft de Europese Commissie het Zevende Milieuactieprogramma†i opgesteld: 'Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet'. Dit programma dient als leidraad voor het milieubeleid in de EU. De volgende Europese Commissie, die naar verwachting in het najaar van 2019 zal aantreden, zal het Achtste Milieuprogramma aannemen.

1.

Staand beleid

Budget

Op de EU-begroting van 2019 is 516 miljoen euro vrijgemaakt voor de het milieubeleid.

Milieuactieprogramma's

Milieuactieprogramma's (MAP's) geven sinds 1973 richting aan het milieubeleid van de EU. Het meest recente programma is het Zevende Milieuactieprogramma†i, dat voor de periode 2012-2020 geldt. Het is de opvolger van het Zesde Milieuactieprogramma. In november 2012 presenteerde de Europese Commissie het programma onder de titel van 'Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet'. Het Milieuactieprogramma richt zich op een aantal specifieke onderwerpen:

Duurzame ontwikkeling

Het beleid van de EU moet gericht zijn op duurzame ontwikkeling. Dit speerpunt strekt zich uit naar andere beleidsterreinen, zoals economisch en sociaal beleid. De gedachte hierachter is vooral dat de huidige (economische) groei geen negatieve invloed mag hebben op toekomstige generaties. Daarom is het goed om op verschillende terreinen rekening te houden met milieumaatregelen.

Klimaatverandering

De Europese aanpak van klimaatverandering richt zich op een beperking van de uitstoot van broeikasgassen en de controle van die uitstoot door middel van een bewakingssysteem. De uitstoot van broeikasgassen moet in 2020 met 20 procent zijn beperkt en in 2030 met 40 procent. In 2050 zou de EU klimaatneutraal moeten zijn (d.w.z. per saldo geen uitstoot van broeikasgassen).

Beheer van afvalstoffen

De hoeveelheid afval binnen de EU is zeer groot - bijna 2 miljard ton per jaar - en blijft maar stijgen. Het voorkomen van het ontstaan van afval door middel van recycling wordt gezien als de beste oplossing. Het beleid richt zich op gevaarlijke afvalstoffen, afvalstoffen van consumptiegoederen, industriŽle emissies en radioactieve afvalstoffen.

In april 2018 stemde het Europees Parlement in met wetgeving die lidstaten verplicht van verpakkingsmateriaal in 2030 70 procent te recyclen. In 2025 moet 55 procent van het huishoudelijk afval worden hergebruikt of gecomposteerd (nu is dat 44 procent) en in 2035 65 procent.

Luchtverontreiniging

Naast de bestrijding van broeikasgassen richt de Europese milieuwetgeving zich op een verbetering van de luchtkwaliteit, omdat luchtverontreiniging kan leiden tot gezondheidsklachten en schade aan het milieu. Hiertoe zijn grenswaarden ingesteld voor de concentratieniveaus van zwaveldioxide, stikstofdioxide en stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht, benzeen, koolmonoxide en ozon. Maatregelen zijn ook bedoeld voor de energie-, landbouw- en vervoersector.

In 2016 bereikten de lidstaten een akkoord over het verder verlagen van de uitstootplafonds voor schadelijke stoffen, met uitzondering van methaan.

Voor de aanpak van fijnstof, microdeeltjes die in de lucht zweven zoals roet van uitlaatgassen, kent de Europese Unie specifiek beleid.

In juni 2019 bepaalde het Europees Hof van Justitie dat het meten van de luchtkwaliteit in Europa aan striktere regels moet voldoen. Dit gebeurde naar aanleiding van een zaak die door een milieuorganisatie en inwoners van Brussel was aangespannen.

Waterbeheer en -bescherming

Voor de bescherming van wateren in de EU wordt geprobeerd verontreiniging te voorkomen, duurzaam gebruik van water te bevorderen, de toestand van waterecosystemen te verbeteren en de schade door overstromingen of juist perioden van droogte zo veel mogelijk te beperken. Lidstaten moeten een analyse afgeven van ieder stroomgebied, zodat een beheersplan kan worden opgesteld.

Natuurbescherming en biodiversiteit

Ter bescherming van bedreigde dier- en plantensoorten heeft de EU in 1979 de vogelrichtlijn en in 1992 de habitatrichtlijn opgesteld. Deze richtlijnen stellen vast welke planten en dieren, inclusief hun natuurlijke leefgebieden, beschermd moeten worden. Voor sommige soorten worden speciale beschermingszones aangewezen, die samen het Natura-2000 netwerk vormen.

Bodembescherming

Onder dit thema vallen problemen als bodemerosie, grondverschuivingen en bodemverontreiniging. Bodemaantasting is een ernstig probleem in Europa, dat wordt veroorzaakt door land- en bosbouw op basis van ongeschikte methodes, industrie, toerisme, stedelijke groei en bouwactiviteiten. De gevolgen zijn groot en kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid van Europese burgers, alsook voor de voedsel- en diervoederveiligheid. De Europese Commissie probeert daarom onderzoek naar bodembescherming en bodemfuncties te ondersteunen.

Geluidshinder

Corrigerende maatregelen die op sommige bronnen van geluidshinder van toepassing zijn, en een algemene aanpak voor het beheer van omgevingslawaai, zijn de kernpunten van dit beleidsthema. Hierbij kan worden gedacht aan geluidshinder van vliegvelden en spoorwegen, maar ook aan lawaai uit huiselijke kring, lawaai op de arbeidsplaats, en lawaai van militaire activiteiten.

Circulaire economie

Onder het Luxemburgs voorzitterschap in de tweede helft van 2015, werd de circulaire economie†i een milieuprioriteit. De Europese Commissie kwam op 2 december 2015 met het plan om een Europese circulaire economie te creŽren. De 54 maatregelen uit het actieplan zijn afgerond of in uitvoering. Een aantal daarvan zal na 2019 nog worden uitgevoerd.

Een circulaire economie of kringloopeconomie, biedt een nieuwe kijk op afvalverwerking. Het uitgangspunt is minder vervuiling en minder verspilling. Producten worden in de circulaire economie hergebruikt of gerecycled, in plaats van weggegooid.

2.

Mijlpalen

Eerste Milieu Actieprogramma

De Europese Gemeenschap†i, de voorloper van de EU, zag veertig jaar geleden in dat een gemeenschappelijke aanpak van milieuproblemen noodzakelijk was om lucht en water binnen Europa zo schoon mogelijk te houden. In 1972 stelde de Europese Commissie het eerste Milieu Actieprogramma op. Inmiddels wordt een belangrijk deel van de Nederlandse milieuwetgeving bepaald door Europese milieurichtlijnen.

Sancties

In november 2008 nam de EU een richtlijn aan waarin staat dat lidstaten strafrechtelijke sancties in de eigen wetgeving moeten opnemen voor ernstige milieuovertredingen. De richtlijn, die in 2010 geÔmplementeerd werd, moet ervoor zorgen dat alle lidstaten de Europese wetgeving goed toepassen.

Environmental Implementation Review

Om de implementatie van het Europese milieubeleid beter te monitoren heeft de Europese Commissie de Environmental Implementation Review (EIR) in het leven geroepen. Het directoraat-generaal Milieu†i brengt sinds 2017 voor elke lidstaat om het jaar een landverslag uit waarin plus- en verbeterpunten worden genoemd. Dit om een betere uitvoering van het milieubeleid te bevorderen.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad†i en het Europees Parlement†i een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure†i. Voor voorstellen over de ruimtelijke ordening, waterbeheer en bodembestemming geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen†i, na raadpleging van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comitť†i en het Comitť van de Regio's†i. Fiscale maatregelen worden besloten volgens de procedures die gelden voor fiscaal beleid†i.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Milieu, maritieme zaken en visserij†i en de Eurocommissaris voor Klimaatactie en energie†i

Parlementaire commissie Europees Parlement

parlementaire commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid†i

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Milieu (ENV)†i

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Eric Wiebes†i (VVD), minister van Economische Zaken en Klimaat of Sigrid Kaag†i (D66), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (internationale klimaat- en milieuafspraken) of Stientje van Veldhoven-van der Meer†i (D66), staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat

De Eurocommissaris voor Betere regelgeving, inter-institutionele relaties, duurzame ontwikkeling, rechtsregels en fundamentele rechten†i toetst of voorstellen voldoende rekening houden met duurzaamheidscriteria.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden†i. Als een derde van de nationale parlementen vindt dat het voorstel niet tot de bevoegdheden van de EU behoort, moet de Europese Commissie het voorstel heroverwegen. De Commissie ontvangt dan de zogenaamde 'gele kaart†i'.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu (I&M) - Tweede Kamer†i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Infrastructuur, Milieu en Ruimtelijke Ordening (IMRO)†i

Betrokken bij uitvoering

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Milieu (ENV)†i

Agentschap

Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid (EMSA)†i

Agentschap

Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA)†i

Agentschap

Europees Milieuagentschap (EMA)†i

4.

Juridisch kader

Het milieubeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU)†i:

  • milieubescherming als onderdeel van elk beleid: eerste deel VwEU titel II art. 11†i
  • milieubeleid: derde deel VwEU titel XX (artikelen 191 t/m 193)

5.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat