Trade policy - EU monitor

EU monitor
Thursday, October 17, 2019
calendar

Trade policy

Source: Europa Nu.
Containerschip in haven

Het Europese handelsbeleid is erop gericht zoveel mogelijk handelsbelemmeringen binnen de Europese Unie i en tussen de EU en andere landen weg te nemen. De belangrijkste peilers van dit beleid zijn de interne markt en vrijhandelsverdragen met landen buiten de EU. De handel tussen de lidstaten in de interne markt is vrij en er worden binnen de EU geen invoerrechten geheven. Er gelden voor de hele EU gelijke douanetarieven voor de import van producten uit landen buiten de EU.

Het sluiten van handelsverdragen is een bevoegdheid van de Europese Commissie. De Commissie voert de onderhandelingen en legt het eindresultaat ter goedkeuring voor aan de lidstaten en het Europees Parlement i. Samen met de Raad van Ministers i beslist dit orgaan mee bij wetgeving over het handelsbeleid. Bovendien is instemming van het Europees Parlement verplicht als de Europese Commissie een internationale handelsovereenkomst sluit. Voor brede handelsverdragen hebben de nationale parlementen in beperkte mate een vetorecht.

Het handelsbeleid van de EU staat onder druk vanwege de mondiale handelsstrijd. Zo stelde de EU extra heffingen in op de import van Amerikaans staal en aluminium nadat de Verenigde Staten de tarieven op import van Europees staal en aluminium flink hadden verhoogd. Daarnaast staat de interne vrijhandel onder druk door de naderende brexit i.

1.

Staand beleid

Budget

Eén van de belangrijkste aspecten van het Europees handelsbeleid is de interne markt. Op de meerjarenbegroting van 2021-2027 is 4 miljard vrijgemaakt voor een nieuw programma. Dit programma beoogt onder meer het concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen te ondersteunen en de gezondheid van mens, dier en plant te bevorderen.

Doelstellingen

De interne markt van de EU is de grootste gemeenschappelijke markt van de wereld. Door deze interne markt is de Europese Unie een serieuze speler op de wereldmarkt. Vanuit deze positie probeert de EU zich in te zetten voor een eerlijke en voor iedereen toegankelijke wereldhandel. Het handelsbeleid is voornamelijk gericht op het behouden en uitbreiden van deze interne markt. Een goed voorbeeld van de uitbreiding van de interne markt is het huidige plan een digitale interne markt i te bewerkstelligen.

Een andere belangrijke strategie van de Europese Unie is het sluiten van vrijhandelsakkoorden met landen buiten de EU. Het sluiten van handelsverdragen is een bevoegdheid van de Europese Commissie.

In het kader van de EU 2020-Strategie i was het voeren van een milieuvriendelijkere en sterker concurrerende handelspolitiek één van de doelen. De economische crisis van 2008 had ertoe geleid dat de EU op sommige vlakken van internationale handel achter was gaan lopen op bijvoorbeeld de Verenigde Staten en China. Die achterstanden moeten in 2020 zijn ingehaald.

  •  
  •  
  •  

2.

Mijlpalen

Van de EGKS tot het Verdrag van Lissabon

Het drijven van handel is één van de belangrijkste drijfveren van de Europese samenwerking. De eerste aanzet tot de Europese Unie was dan ook de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal i. De supranationale bevoegdheid om namens de lidstaten handelsverdragen te sluiten ontstond in 1957 bij het Verdrag van Rome i. Dit verdrag leidde namelijk tot de Europese Economische Gemeenschap i (EEG), waarmee onderlinge handelsbelemmeringen werden opgeheven. Na het Verdrag van Rome was er een hoge autoriteit die het gemeenschappelijk importtarief bepaalde.

Vandaag de dag beslist de Europese Commissie over alle facetten van het Europees handelsbeleid. Tussen het Verdrag van Rome en het Verdrag van Lissabon werden de Europese bevoegdheden wat betreft het handelsbeleid steeds verder uitgebreid. Tegenwoordig is het handelsbeleid een exclusieve bevoegdheid van de EU en is de rol van nationale overheden minimaal. Dit betreft ook het sluiten van handelsovereenkomsten tussen de EU en zogenaamde derde landen.

Europese Economische Ruimte

De Europese Unie en drie van de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie i (EVA) - Liechtenstein, Noorwegen en IJsland - vormen sinds 1992 samen de Europese Economische Ruimte i (EER). In de EER geldt de interne markt zoals die bestaat binnen de Europese Unie: er is sprake van vrij verkeer van goederen i, personen i, diensten i en kapitaal i. Ook de Europese regels voor mededinging en overheidssubsidies zijn op de drie EVA-landen van toepassing. De Europese Unie heeft als doel de interne markt zoveel mogelijk door te voeren in de landen die aan deze akkoorden deelnemen.

Samenwerking met de Wereldhandelsorganisatie

Alle lidstaten van de Europese Unie zijn lid van de in 1995 opgerichte Wereldhandelsorganisatie i (WTO). De EU-lidstaten worden in de onderhandelingen voor een handelsverdrag vertegenwoordigd door de EU. In het kader van de WTO streeft de EU onder meer naar wereldwijde vrije handel. Tegelijkertijd streeft de EU naar transparante en verantwoordelijke handel, waarbij niet alleen de Europese belangen, maar ook de Europese waarden worden gewaarborgd. Omdat het voor bedrijven in ontwikkelingslanden moeilijk is om hun producten naar de Europese markt te brengen, mogen zij hun producten in bepaalde gevallen tegen lagere importtarieven invoeren in de EU.

De Wereldhandelsorganisatie bevindt zich in een impasse en de EU zoekt alternatieve manieren om handelsakkoorden te sluiten.

Handelsverdragen

Het vrijhandelsverdrag met Japan is in werking getreden op 1 februari 2019. Vanaf december 2015 is zo'n vrijhandelsverdrag met Zuid-Korea in werking getreden. Een ander voorbeeld is het grote handelsakkoord met Canada, ook wel CETA i genoemd. Vrijhandelsakkoorden met Vietnam en Singapore zijn nog in ontwikkeling. Ook was er een vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten ophanden. De onderhandelingen over dat verdrag, TTIP i, zijn echter opgeschort.

De EU heeft een speciaal samenwerkingsverband met enkele Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara en met een aantal landen in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, de zogenoemde ACS-landen i. Met enkele van deze ACS-landen, heeft de EU een Economische Partnerschapsakkoorden i (EPA's) afgesloten. In deze handelsakkoorden staan ontwikkelingsdoelstellingen centraal. De akkoorden stimuleren de handel tussen de EU en de ACS-landen en dragen daarnaast bij aan duurzame ontwikkeling en vermindering van armoede in deze landen. Bij deze akkoorden is niet zozeer vrijhandel het doel, maar wel eerlijkere handel.

Kritiek op het Europese handelsbeleid

Deze vorm van economisch beleid is de tegenhanger van internationale vrijhandel. Door protectionisme i schermt een land de eigen markt af voor buitenlandse concurrenten. Veel gebruikte protectionistische maatregelen zijn tarieven, importquota en subsidies. Hiermee worden buitenlandse concurrenten geneutraliseerd zodat de eigen industrie kan groeien. Protectionisme wordt zodoende vaak gezien als het tegenovergestelde van internationale vrijhandel. Protectionisme is een belangrijke bedreiging van het vrijhandelsprincipe van de EU. Onder andere de Verenigde Staten voeren sinds 2017 veel tariefmuren door.

Hoewel de EU zich openlijk uitspreekt tegen protectionisme moet worden vastgesteld dat deze vorm van economisch beleid wel degelijk voorkomt binnen de Unie. Zo is in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU al decennia lang sprake van protectionisme. Tijdens de economische crisis nam de hoeveelheid Europese staatsteun ook sterk toe. Dit is één van de belangrijkste geschilpunten tussen de Europese Unie en afzonderlijke lidstaten.

Toekomst van het handelsbeleid

De komende jaren zijn er enkele belangrijke uitdagingen voor de EU op het gebied van handel. Ten eerste is er de mondiale handelsoorlog sinds het protectionisme van de Verenigde Staten, waardoor de EU de vrijhandelsbelangen moet beschermen. Ten tweede is een belangrijke vraag hoe het handelsbeleid van de EU eruit zal zien na de brexit, omdat een belangrijke economische kracht uit de Europese Unie stapt. Bovendien heeft het Verenigd Koninkrijk enkele belangrijke havens op het gebied van import en export. Over de toekomst van de handelsrelaties met dit land is nog geen zekerheid. Ten derde is de digitale interne markt een belangrijke uitdaging voor de EU. Er is veel werk te verzetten voor de periode 2018-2019.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad i en het Europees Parlement i een rol. Voor het sluiten van handelsakkoorden geldt dat de Raad de Europese Commissie machtigt om te onderhandelen. De Raad ziet toe op de onderhandelingen via een een speciaal comité dat de Commissie bijstaat. Voor het sluiten van akkoorden beslist de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen i. Op de terrein van intellectueel eigendom, directe buitenlandse investeringen, culturele goederen en diensten in zorg, onderwijs en de sociale sector beslist de Raad met eenparigheid van stemmen i.

Voor kaders voor de uitvoering van het handelsbeleid geldt de gewone wetgevingsprocedure i.

De Commissie moet het Europees Parlement regelmatig op de hoogte stellen van de stand van de onderhandelingen.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Handel i

Parlementaire Commissie EP

parlementaire commissie Internationale Handel i

Nederlands lid Commissie EP

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad buitenlandse zaken i

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Sigrid Kaag i (D66), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Invloed nationale parlementen

Het Nederlandse parlement heeft ook een rol in de totstandkoming van Europees beleid. Dat kan formeel op twee manieren. Ten eerste controleert de Staten-Generaal de minister of staatssecretaris die naar de Raad van de Europese Unie gaat om over het onderwerp te praten. Daarnaast kunnen nationale parlementen van de lidstaten binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden i, vanuit het zogenoemde subsidiariteitsbeginsel i.

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BuHaOS) - Tweede Kamer i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Economische Zaken (EZ) i

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

DG Handel

Handelsorganisatie

World Trade Organisation i

4.

Juridisch kader

Het handelsbeleid - voor zover niet specifiek geregeld in douanebeleid - vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU) i:

  • beginselen: eerste deel VwEU titel I art. i, vijfde deel VwEU titel II art. 206 i
  • sluiten handelsakkoorden: vijfde deel VwEU titel II art. 207 i, vijfde deel VwEU titel V art. 218 i

5.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat

Cijfers

De Europese Unie i neemt zo'n 30 procent van de wereldhandel voor haar rekening en is voor tachtig landen in de wereld de belangrijkste handelspartner. In onderstaande tabel staan de import- en exportcijfers van de Europese Unie in miljoenen euro’s.

 

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Import

1.368.254

1.450.340

1.585.231

1.235.636

1.531.518

1.729.980

1.798.757

1.687.440

1.692.830

1.730.168

1.712.713

1.858.636

Export

1.152.485

1.234.482

1.309.147

1.093.961

1.354.055

1.554.511

1.684.928

1.736.373

1.703.450

1.789.967

1.744.239

1.879.159

Bron: Eurostat

Bescherming Europese handel

Het kan voorkomen dat een niet-Europees land handelssancties instelt tegen een ander niet-Europees land, bijvoorbeeld om de eigen handel te beschermen of om een ander land te straffen. Dit beleid kan de Europese handels- en kapitaalbelangen schaden. De EU heeft daarom een mechanisme ontwikkeld om de blokkade als het ware op te heffen, het blokkadestatuut i. Dit verbiedt Europese bedrijven om zich aan de handelsblokkade van het derde land te houden.