Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet

foto Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet
bron: Fotoarchief Eerste Kamer
Source: Parlement.com.

Liberale Zeeuwse staatsman in de tweede helft van de negentiende eeuw. Begon als commies-griffier van de Tweede Kamer en was vanaf 1870 een actief Kamerlid, die onder andere de aanzet gaf tot twee enquêtes. Werd in het kabinet-Kappeyne van de Coppello i minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Behoorde tot de vooruitstrevende liberalen en streefde in zijn tweede ministersperiode (van Binnenlandse Zaken) in het kabinet-Van Tienhoven i naar kiesrechtuitbreiding. Ontbond in 1894 de Kamer vanwege het verzet tegen dat voorstel. De verkiezingen stonden geheel in het teken van zijn kiesrechtvoorstel. Was na zijn nederlaag een gebroken man, wiens rol was uitgespeeld. Hem werd wel eens gebrek aan tact en plooibaarheid verweten.

liberaal, Kappeynianen, Liberale Unie, vooruitstrevende kamerclub, vrijzinnig-democratische kamerclub
in de periode 1870-1904: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister

1.

First names

Johannes Pieter Roetert

2.

Personal data

Changes in name or title
  • Mr. J.P.R. Tak, from 1862 until July 1874 (naamstoevoeging "Van Poortvliet" in 1874)
  • Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet, from July 1874

Place and date of birth
Engelen (N.Br.), 21 June 1839

Place and date of death
's-Gravenhage, 26 January 1904

3.

Party/Movement

Party/Movement
  • liberaal
  • Kappeyniaan, from 1879 until 1884
  • Takkiaan, 1894

Party/Parties
Liberale Unie, from 1885 until February 1901 (waarschijnlijk niet toegetreden tot de VDB)

National political party
  • Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, from 16 May 1894 until September 1897
  • Vrijzinnig-Democratische Kamerclub, from September 1897 until January 1901

4.

Main functions and occupations

  • commies-griffier Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 15 March 1865 until 20 December 1870
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 21 October 1870 until 10 July 1875 (voor het kiesdistrict Middelburg)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 20 September 1875 until 7 November 1877 (voor het kiesdistrict Zutphen)
  • minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, from 7 November 1877 until 20 August 1879
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 24 February 1880 until 11 October 1884 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, from 17 November 1884 until 17 August 1887 (voor Noord-Holland)
  • dijkgraaf Hoogheemraadschap van Delfland, from 15 September 1887 until 20 August 1891
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, from 19 September 1887 until 27 March 1888 (voor Noord-Holland)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 1 May 1888 until 21 August 1891 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 21 August 1891 until 8 May 1894
  • tijdelijk voorzitter van de ministerraad, from 22 March 1894 until 8 May 1894 (na aftreden Van Tienhoven)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 16 May 1894 until 24 January 1901 (1894-1897 voor het kiesdistrict Amsterdam, 1897-1901 voor het kiesdistrict Beverwijk)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, from 31 January 1901 until 26 January 1904 (voor Noord-Holland)

cabinet formation
  • kabinetsformateur, from 31 July 1882 until 8 August 1882 (niet geslaagd)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • hoofdingeland Hoogheemraadschap van Rijnland, from 1896
  • voorzitter Raad van Commissarissen Stoomvaartmaatschappij "Zeeland"

Derived functions (2/24)
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from November 1899 until March 1900
  • voorzitter Commissie van Rapporteurs voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken) 1901 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

as Member of the Parliament (2/6)
  • Speelde in 1882 een belangrijke rol bij de verwerping van het Handelstractaat met Frankrijk, wat voor het kabinet-Van Lynden van Sandenburg reden was om zijn ontslag in te dienen
  • Was in 1896 de enige afwezige bij de stemming over de ontwerp-Kieswet van Van Houten

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


Policy-making activities as minister (2/4)
  • Stelde in 1892 de Centrale Commissie voor de Statistiek in
  • Diende in 1892 een ontwerp-Kieswet in, waarbij een aanzienlijke uitbreiding van het mannenkiesrecht (circa 75% van alle mannen) werd voorgesteld. Vereisten voor het verkrijgen van kiesrecht waren volgens dit voorstel: het kunnen lezen en schrijven en het niet van de bedeling leven. Aanneming met 57 tegen 41 stemmen op 9 maart 1894 van een amendement-De Meijier leidde tot intrekking van het wetsvoorstel, gevolgd tot ontbinding van de Tweede Kamer. Tak had aanneming van het amendement slechts ontraden. De verkiezingsstrijd die hierop volgde, stond geheel in het teken van het voorstel van Tak, waarbij de scheiding tussen voor- en tegenstanders dwars door de politieke stromingen liep (de zogenaamde Takkianen en anti-Takkianen).

Legislative activities as minister
  • Bracht in 1878 de Lokaalspoorwegwet tot stand, die aanleg van staatswege van lokaalspoorwegen (buiten het hoofdnet) mogelijk maakte

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Miscellaneous

algemeen (3/5)
  • Werd in maart 1884 als derde op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet
  • Sprak vanwege zijn slechte gezondheid in november 1897 voor het laatst in de Tweede Kamer. Werd desondanks in 1901 nog tot Eerste Kamerlid gekozen.
  • Kon zich de laatste jaren van zijn leven, ook toen hij Eerste Kamerlid was, door ziekte nauwelijks nog verstaanbaar maken

Private life
  • Medeoprichter en aandeelhouder Stoomvaartmaatschappij Zeeland
  • Eén van zijn dochters was gehuwd met een zoon van S.M.S. de Ranitz, Tweede Kamerlid
  • Zijn vader was predikant te Engelen (N.Br.) en grootgrondbezitter

Anecdotes and citations
  • Was een boekenwurm. Toen zijn rol in de politiek was uitgespeeld, reisde hij - voor zover zijn gezondheid dat toeliet - door Zuid-Duitsland en Zwitserland en snuffelde in boekwinkels en antiquariaten naar publicaties van oude revolutionairen, waarmee hij zijn vriend Hendrik Quack gelukkig maakte.

Campaign trail (3/12)
  • Werd in 1891 in het district Delft na herstemming verslagen door H.A. van de Velde (arp)
  • Werd in 1897 in de districten Amsterdam IX en Beverwijk gekozen. Nam zijn benoeming aan in Beverwijk. Versloeg in Amsterdam IX A. Kuyper (arp) en in Beverwijk Th.L.M.H. Borret (rk), in beide gevallen na herstemming.
  • Werd in 1897 in het district Schiedam in de eerste stemmingsronde verslagen door O.J.H. graaf van Limburg Stirum (v.a.r.)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.