Mr. P.S. (Pieter) Gerbrandy - EU monitor

EU monitor
Tuesday, July 7, 2020
calendar

Mr. P.S. (Pieter) Gerbrandy

foto Mr. P.S. (Pieter) Gerbrandy vergrootglas
bron: Rijksvoorlichtingsdienst
Source: Parlement.com.

Fries, jurist, hoogleraar, maar bovenal oorlogspremier. Was gedeputeerde in Friesland en hoogleraar handels- en procesrecht aan de VU en al in 1929 kandidaat-minister. Trad in 1939 tegen de zin van zijn partij toe tot het tweede kabinet-De Geer i en werd in september 1940 door de koningin aangezocht als premier, omdat hij, anders dan De Geer, onvoorwaardelijk streed voor herwinning van de vrijheid. Inspireerde vanuit Londen met zijn kenmerkende stemgeluid in radiopraatjes het verzet. Trad als premier vaak zonder overleg met collega's op, hetgeen tot de nodige conflicten leidde. Na de oorlog was hij fel opposant tegen de Indiëpolitiek van de kabinetten-Drees. Trok zich als Kamerlid vaak weinig aan van de lijn die door de fractie was uitgestippeld. Zette zich sterk in voor een gelijkwaardige positie van de Friese taal. Solist, eigengereid, maar ook standvastig en oprecht.

ARP
in de periode 1939-1959: lid Tweede Kamer, minister

1.

First names

Pieter Sjoerds (Pieter)

2.

Personal data

Place and date of birth
Goënga (gem. Wymbritseradeel, Frl.), 13 April 1885

Place and date of death
's-Gravenhage, 7 September 1961

Place and date of burial
's-Gravenhage, begraafplaats Oud Eik en Duinen, 12 September 1961

3.

Party/Movement

Party/Parties
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

4.

Main functions and occupations

  • lid Gedeputeerde Staten (belast met financiën) van Friesland, from 13 January 1920 until 16 September 1930
  • hoogleraar handelsrecht, burgerlijk procesrecht en faillissementsrecht, Vrije Universiteit te Amsterdam, from 26 September 1930 until 10 August 1939
  • minister van Justitie, from 10 August 1939 until 21 February 1942
  • voorzitter van de ministerraad, from 3 September 1940 until 25 June 1945
  • minister van Koloniën ad interim, from 17 November 1941 until 21 February 1942 (na het aftreden van minister Welter)
  • minister van Koloniën, from 21 February 1942 until 21 May 1942
  • minister voor Algemene Oorlogsvoering van het Koninkrijk, from 21 May 1942 until 25 June 1945
  • minister van Justitie ad interim, from 23 February 1945 until 25 June 1945
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 27 July 1948 until 3 July 1956
  • lid commissie van onderzoek buitenlandse perspublicaties over het Hof, from 28 June 1956 until 24 August 1956 (samen met Beel en Tjarda van Starkenborgh Stachouwer)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 23 October 1956 until 20 March 1959

Formal job title
  • minister van staat, from 5 April 1955 until 7 September 1961

cabinet formation
  • belast met de reconstructie van het kabinet, from 1 July 1941 until 26 July 1941 (in Londen)
  • kabinetsformateur, from 8 February 1945 until 22 February 1945 (in Londen)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • lid Nederlandse delegatie naar de Tweede Conferentie van parlementsleden uit de NAVO-landen, from 19 November 1956 until 23 November 1956
  • lid Raad van Beheer N.V. dok- en scheepsbouw-maatschappij "Verolme", from January 1955 until 7 September 1961

Derived functions
  • voorzitter begrotingscommissie voor Justitie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from 29 September 1949 until 15 September 1950
  • tweede ondervoorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 3 February 1953 until 3 July 1956 (gekozen als opvolger van Mr. Terpstra)

Honorary positions
  • erevoorzitter Vereniging voor Christelijke Schoolonderwijs te Sneek, from 1930
  • lid erecomité tot huldiging van Pieter Jelles Troelstra

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

as Member of the Parliament (2/3)
  • Interpelleerde op 21 december 1950 de ministers s'Jacob en Van Maarseveen over de repatriëring van ex-KNIL-militairen (met name Ambonezen)
  • Interpelleerde op 16 maart 1955 minister-president Drees over het vervoer van troepen door de Koninklijke Parketvaart Maatschappij

Dissenting voting behaviour (0/8)

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.

9.

Miscellaneous

algemeen (3/26)
  • Werd op 12 februari 1953, na het overlijden van Mr. J. Terpstra, benoemd tot tweede ondervoorzitter van de Tweede Kamer. Werd in september 1953, 1954 en 1955 als derde op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap geplaatst.
  • Werd in 1956 opnieuw Tweede Kamerkandidaat na een voorkeursactie voor hem in de ARP. De partijleiding vond hem te solistisch.
  • Liet zich in juni 1956 vanwege zijn lidmaatschap van het driemanschap dat de Greet Hofmansaffaire onderzocht niet beëdigen als Tweede Kamerlid

Private life (3/8)
  • In de hal van het Tweede Kamergebouw staat een borstbeeld van hem
  • Zijn schoonvader, Johannes Cornelis Sikkel, was predikant en voorman van de christelijk-sociale beweging
  • Zijn vader was 14 jaar wethouder van Wymbritseradeel en lid van Provinciale Staten van Friesland (1892-1904)

Anecdotes and citations (3/4)
  • Zei op 4 september 1944 in een radiotoespraak: "Nu de geallieerde legers in hun onweerstaanbare opmars de Nederlandse grens overschreden hebben, wil ik u, uit naam van ons allen, hartelijk welkom toeroepen op onze vaderlandse bodem." Hij ontketende daarmee 'Dolle Dinsdag'. Feitelijk stond in de door Radio Oranje-medewerker Van den Broek overhandigde tekst 'de Nederlandse grens genaderd'. Gerbrandy maakte daar zelf - op grond van onbevestigde berichten - van: 'de Nederlandse grens overschreden'.
  • Toen de socialistische minister Albarda zich er bij hem over beklaagde dat Gerbrandy geen overleg had gepleegd over het afkondigen van de spoorwegstaking in bezet Nederland, zei hij: "Maar Albarda, jullie waren in 1903 toch ook al voor staken?".
  • Als functionerend Tweede Kamervoorzitter sprak hij op 14 december 1953 tijdens een Tweede Kamervergadering die na middernacht werd voorgezet de woorden: "Wie flauw wil vallen, valle flauw." [de woorden staan overigens niet in de Handelingen]

Campaign trail
  • Stond in 1918 bij de Tweede Kamerverkiezingen op een onverkiesbare plaats op de ARP-kandidatenlijst in de kieskring XIV t/m XVII (Overijssel, Noord)
  • Was in 1948 en 1952 bij de Tweede Kamerverkiezingen derde op de ARP-kandidatenlijst

Non-acceptance of political functions
  • lid Eerste Kamer, September 1937 (na het niet aannemen van zijn benoeming door T. Nauta, H.W. van Marle en S. Sijtsma; de vacature werd vervuld door R.H. Woltjer)
  • Commissaris van de Koningin in Friesland, 1945

Pseudonyms and nicknames
  • "De rode advocaat"
  • "The Walrus"
  • "Sherrybrandy" (bijnaam die Churchill hem gaf)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.